Styczeń to czas szczególnej refleksji nad wydarzeniami, które na zawsze naznaczyły historię Europy i naszego regionu – Holokaustem, Tragedią Górnośląską oraz marszami śmierci, które miały miejsce na przełomie stycznia i lutego 1945 roku.
Książenice są miejscem szczególnym na mapie tej pamięci. W styczniu 1945 roku przez naszą miejscowość prowadzono więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, ewakuowanych ze stacji kolejowej na Rzędówce. Wielu z nich nie przeżyło tej drogi – ginęli z wycieńczenia, mrozu lub byli rozstrzeliwani przez żołnierzy hitlerowskich. Ich ciała pozostawały na polach i w okolicznych lasach.
Ówczesny proboszcz parafii w Książenicach, ks. Paweł Ryś, polecił zebrać ciała zamordowanych więźniów i godnie pochować je we wspólnej mogile na cmentarzu parafialnym. Nakazał również spisanie numerów obozowych ofiar, aby zachować pamięć o każdym z nich. W mogile spoczywa 43 więźniów, których ciała przywożono na cmentarz furmankami. Pogrzeby odbyły się 26 stycznia oraz 12 lutego 1945 roku.
Sporządzona na polecenie ks. Pawła Rysia notatka z numerami obozowymi, wykonana przez grabarza Wystupa, znajduje się dziś w zbiorach Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Dzięki temu możliwe było późniejsze ustalenie części nazwisk osób pochowanych w tej mogile.
W maju 2008 roku na cmentarzu w Książenicach odbyła się uroczystość odsłonięcia pamiątkowych tablic, wykonanych staraniem Instytutu Yad Vashem z Jerozolimy oraz parafii Niepokalanego Serca NMP. Jedna z tablic przedstawia historię wydarzeń w języku polskim, hebrajskim i angielskim, druga zawiera nazwiska ofiar, które udało się odczytać na podstawie numerów obozowych. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele ambasady Izraela, Instytutu Yad Vashem oraz rodziny i potomkowie pochowanych więźniów, dla których była to często pierwsza wizyta przy grobie swoich bliskich. Wydarzenie relacjonowała również telewizja izraelska.
Dzięki zachowanej dokumentacji i pamięci mieszkańców, cmentarz w Książenicach stał się miejscem odwiedzin licznych grup, w tym pielgrzymek młodzieży z Izraela, które przyjeżdżają, by poznać tragiczną historię swoich rodaków i oddać im hołd.
W ostatnich dniach przedstawiciele władz samorządowych – Burmistrz Gminy i Miasta Czerwionka-Leszczyny Wiesław Janiszewski, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury Mariola Czajkowska, a także przedstawiciele naszego Sołecta – Sołtys Tomasz Holeczki oraz Radny Rady Miejskiej Marcin Markiewka, złożyli kwiaty i zapalili znicze na mogile, przypominając, że pamięć o ofiarach jest naszym wspólnym obowiązkiem.
Henry Appel, jeden z więźniów Auschwitz powiedział: „Jest tylko jedna rzecz gorsza od samego Auschwitz… jeżeli świat zapomni, że takie miejsce istniało.”
